Aircraft Maintenance Engineer: कसा बनावे? संपूर्ण पात्रता, कोर्स आणि पगार!!

Aircraft Maintenance Engineer: विमान उड्डयनाची सुरक्षा कोणाच्या हातांवर आहे? हा प्रश्न जर तुम्हाला पडला आहे, तर उत्तर असे आहे – Aircraft Maintenance Engineer (AME) च्या हातांवर. हजारो प्रवाशांची जाण बचवणारे हे अभियंता भारतातील सर्वाधिक सम्मानित आणि उच्च पगारी व्यावसायापैकी एक आहेत. २०२५-२०२६ मध्ये जर तुम्ही विमान दुरुस्तीच्या क्षेत्रात करिअर करू इच्छित असाल, तर या संपूर्ण गाइडमधून पात्रता, शिक्षणाचे मार्ग, DGCA लाइसेन्स आणि आकर्षक पगारबद्दल सर्व काही जाणून घ्या.

Aircraft Maintenance Engineer म्हणजे काय?

AME हा एक अत्यंत जिम्मेदार व्यावसायिक असतो जो विमानांची तपासणी, दुरुस्ती, दुरुस्ती आणि रक्षणाबाबत पूर्ण जबाबदारी सांभाळतो. प्रत्येक विमान उड्डाण देण्यापूर्वी एक AME याने “Certificate of Release to Service” (CRS) वर स्वाक्षर करणे आवश्यक आहे. ही स्वाक्षरी एक प्रतिज्ञापत्र आहे की त्या विमानाची सर्व यांत्रिक आणि इलेक्ट्रॉनिक प्रणाली सुरक्षित आहेत.

भारतीय विमान संस्थेतून, हवाई दलातून, किंवा खाजगी विमान कंपन्यांतून लाखो प्रवासी दरवर्षी उड्डाण देतात. या सर्वांची सुरक्षा आणि विश्वास AME यांच्या तंत्रज्ञान आणि कौशल्यावर अवलंबून असतो. म्हणूनच हा व्यवसाय फक्त पगार नाही, तर समाजाचे एक महत्वाचे दायित्व देखील आहे.

Aircraft Maintenance Engineer बनण्यासाठी पात्रता निकष

शैक्षणिक योग्यता

तुम्ही AME कोर्स करू शकाल, त्यासाठी खालील शैक्षणिक योग्यता आवश्यक आहे:

• १०+२ (बारावी) उत्तीर्ण – फिजिक्स, केमिस्ट्री आणि गणित (PCM) विषयांसह
• किंवा ३ वर्षीय अभियांत्रिकी डिप्लोमा – मेकॅनिकल, इलेक्ट्रिकल, इलेक्ट्रॉनिक्स किंवा एरोनॉटिकलमध्ये
• किंवा B.Sc. – गणित, फिजिक्स आणि केमिस्ट्रीसह

अंकांसंबंधी मानदंड

निकष	आवश्यकता
PCM मध्ये किमान अंक	४५-५०% एकूण किंवा प्रत्येक विषयात ५०%
वयस्क वर्ग	किमान १६ वर्ष (प्रशिक्षण सुरु करताना)
कमाल वय	सामान्यत: २५-३० वर्ष (संस्थेवरून भिन्न असू शकते)

शारीरिक आणि वैद्यक योग्यता

AME बनण्यासाठी तुम्हाला शारीरिकदृष्ट्या आणि वैद्यकदृष्ट्या योग्य असणे आवश्यक आहे. DGCA (Directorate General of Civil Aviation) ने निर्धारित मानदंड खालीलप्रमाणे आहेत:

• रंग अंधपणा नसणे – विमान दुरुस्ती करताना रंगांची ओळख अत्यंत महत्वाची असते
• रात्रीचा अंधपणा नसणे – रात्रीच्या शिफ्टमध्ये काम करताना हे आवश्यक आहे
• श्रवण शक्ती सामान्य – मशीनचा आवाज समजणे गरजेचे आहे
• शारीरिक अक्षमता नसणे – विमानांच्या उंच भागांवर काम करायला सक्षम असणे
• वैद्यक प्रमाणपत्र – DGCA मान्य डॉक्टरांकडून चिकित्सक प्रमाणपत्र घेणे आवश्यक आहे

Aviation Manager: एव्हिएशन मॅनेजर म्हणजे काय? लाखोंची नोकरी कशी मिळवायची?

Aircraft Maintenance Engineering कोर्सचे प्रकार आणि अवधी

B.Sc. Aircraft Maintenance Engineering (AME)

हा सर्वात लोकप्रिय आणि व्यापक कोर्स आहे. या कोर्साचा अवधी २ ते ३ वर्षे असतो, जो ६ सेमेस्टरमध्ये विभागलेला असतो.

कोर्स संरचना:

• थिओरेटिकल प्रशिक्षण – ४० टक्के
• प्रॅक्टिकल प्रशिक्षण – ६० टक्के (विमानांवर थेट कामाचा अनुभव)
• एकूण प्रशिक्षण तास – सुमारे २,००० ते २,४०० तास

A आणि B कॅटेगरी लाइसेन्स

DGCA अनुमोदित AME कोर्समध्ये दोन मुख्य स्ट्रीम आहेत:

Category A License (Line Maintenance)

काय असे? A लाइसेन्स असलेले AME विमानातील मूलभूत दुरुस्ती आणि तपासणी करतात.

• A1 – जेट इंजिन विमानांसाठी
• A2 – पिस्टन इंजिन विमानांसाठी
• A3 – जेट इंजिन हेलिकॉप्टरसाठी
• A4 – पिस्टन इंजिन हेलिकॉप्टरसाठी

Category B License (Base Maintenance)

B1 – मेकॅनिकल स्ट्रीम (२ वर्ष)

यामध्ये विमानाची इंजिन, पंख, ल्याडिंग गियर, आणि इतर यांत्रिक प्रणालीचा अभ्यास केला जातो.

• B1.1 – जेट इंजिन विमाने (बोइंग, एयरबस सारख्या आधुनिक विमाने)
• B1.2 – पिस्टन इंजिन विमाने
• B1.3 – जेट हेलिकॉप्टर
• B1.4 – पिस्टन हेलिकॉप्टर

B1 धारकांना ११ मॉड्यूल परीक्षा उत्तीर्ण करावी लागते.

B2 – इलेक्ट्रॉनिक्स/एव्होनिक्स स्ट्रीम (२ वर्ष)

हा स्ट्रीम विमानाच्या इलेक्ट्रिकल, इलेक्ट्रॉनिक, नेव्हिगेशन आणि कम्युनिकेशन सिस्टमवर लक्ष केंद्रित करतो.

• विमानातील सर्व इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे
• एव्होनिक्स सिस्टम (जसे GPS, रेडार, फ्लाइट कंट्रोल सिस्टम)
• विद्युत प्रणाली

B2 धारकांना १० मॉड्यूल परीक्षा उत्तीर्ण करावी लागते.

कोर्स फी संरचना

संस्था प्रकार	फी सीमा
सरकारी DGCA संस्थांवर	२.५ – ३.५ लक्ष रु.
खाजगी DGCA संस्थांवर	३ – ८ लक्ष रु.
अतिरिक्त खर्च	पोशाख, पुस्तके, साधने – ५०,००० रु. पर्यंत

टीप: अनेक संस्थांनी AME CET (AME Common Entrance Test) वर आधारित १००% शिष्यवृत्ती (स्कॉलरशिप) प्रदान केली जाते.

Pilot: पायलट कसा बनायचा? 12वी नंतरची संपूर्ण माहिती!!

DGCA लाइसेन्स कसा मिळवायचा?

चरण-दर-चरण प्रक्रिया

१. प्रवेश परीक्षा (Entrance Exam)

सर्वप्रथम तुम्हाला AME CET (AME Common Entrance Test) किंवा संबंधित संस्थेची प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण करावी लागते.

• AME CET २०२६ – सेप्टेंबर १, २०२५ पासून नोंदणी सुरु होणार आहे
• परीक्षा PCM (फिजिक्स, केमिस्ट्री, गणित) आणि सामान्य ज्ञानावर आधारित आहे
• All India Rank (AIR) आधारे संस्थांची निर्धारणा होते

२. DGCA मान्य संस्थेत प्रवेश

परीक्षा उत्तीर्ण केल्यानंतर तुम्हाला तुमच्या रँकनुसार DGCA अनुमोदित संस्थेत प्रवेश मिळतो. भारतातील अनेक प्रमुख संस्थांमध्ये:

• Hindustan Aviation Academy (Bangalore)
• Wingsss College of Aviation Technology (Pune)
• GMR School of Aviation (Hyderabad)
• Bombay Flying Club (Mumbai)
• School of Aeronautics (Neemrana, Rajasthan)

३. कोर्स पूर्ण करणे

• थिओरेटिकल प्रशिक्षण – संस्थेत २ वर्षे
• प्रॅक्टिकल ट्रेनिंग – Maintenance Repair Organization (MRO) किंवा एयरलाइन्समध्ये २ ते ४ वर्षे

४. DGCA मॉड्यूल परीक्षा

प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर तुम्हाला DGCA द्वारे आयोजित मॉड्यूल परीक्षा उत्तीर्ण करावी लागते:

• B1 लाइसेन्ससाठी – ११ मॉड्यूल (प्रत्येक १०० अंकांचा)
• B2 लाइसेन्ससाठी – १० मॉड्यूल (प्रत्येक १०० अंकांचा)

हे परीक्षा अंतरराष्ट्रीय मानदंड (EASA – European Union Aviation Safety Agency) अनुसार आयोजित केली जातात.

५. DGCA लाइसेन्स प्राप्त करणे

सर्व मॉड्यूल परीक्षा आणि व्यावहारिक अनुभव पूर्ण केल्यानंतर DGCA तुम्हाला संबंधित Category चा लाइसेन्स जारी करते.

६. कार्य अनुभव आवश्यकता

• B1 लाइसेन्सासाठी – किमान ४ वर्षांचा व्यावहारिक अनुभव
• B2 लाइसेन्सासाठी – किमान ४ वर्षांचा व्यावहारिक अनुभव

Cabin Crew: बारावीनंतर कॅबिन क्रू? हा करिअर खरंच चांगला आहे का?

AME चा पगार (Salary) – २०२६ ताज्या आकडे

नवीन AME (Freshers) चा पगार

जर तुम्ही AME कोर्स पूर्ण केल्यानंतर प्रथम नोकरी मिळवली, तर तुम्हाला खालीलप्रमाणे पगार मिळतो:

अनुभव स्तर	मासिक पगार	वार्षिक पगार (LPA)
Trainee/Fresher (०-२ वर्ष)	३०,००० – ५०,००० रु.	२.५ – ५ LPA
Junior AME (२-५ वर्ष)	५०,००० – ८०,००० रु.	५ – १० LPA
Senior AME (५+ वर्ष)	८०,००० – १,२०,००० रु.	१० – १५+ LPA
Quality Inspector/Manager	१,००,००० – १,५०,००० रु.	१२ – २० LPA

विशिष्ट एयरलाइन्समध्ये पगार

एयरलाइन	मासिक पगार (नए AME)	अनुभवी AME
Air India	५०,००० – १,००,००० रु.	२ – ४ LPA
IndiGo	४०,००० – ९०,००० रु.	१.८ – ३.५ LPA
SpiceJet	४०,००० – ८०,००० रु.	१.५ – ३ LPA
Vistara	४५,००० – १,००,००० रु.	२ – ४ LPA
Air Works (MRO)	३५,००० – ६५,००० रु.	१.२ – २.५ LPA

विदेशात AME चा पगार

DGCA लाइसेन्स आंतरराष्ट्रीय मानदंडाने मान्य असल्याने तुम्ही विदेशातही काम करू शकता:

• दुबई – ५,४१० – १७,७०० AED (प्रति माह) = १,०९,००० – ३,६०,००० रु.
• कॅनडा – CA$ ४,१६६ – ८,७५० (प्रति माह) = २,४०,००० – ५,१०,००० रु.
• यूएसए – $२,८३६ – $९,१६६ (प्रति माह) = २,१०,००० – ६,८०,००० रु.
• UK – £२,८०० – £४,०००(प्रति माह) = २,८०,००० – ४,०८,००० रु.

Air Traffic Controller: एअर ट्रॅफिक कंट्रोलर बनण्यासाठी काय लागतं? स्टेप बाय स्टेप सांगतो – २०२६

Aircraft Maintenance Engineer बनण्यासाठी आवश्यक दक्षता

फक्त शैक्षणिक योग्यता पर्याप्त नाही. AME म्हणून यशस्वी व्यवसायासाठी खालील कौशल्य आवश्यक आहेत:

तांत्रिक कौशल्य

• उच्च गणिती ज्ञान – विमानाची यांत्रिकी समजणे
• भौतिकी आणि रसायनशास्त्र – विविध प्रणालीचे तत्त्व समजणे
• संगणक ज्ञान – आधुनिक विमानांमध्ये सॉफ्टवेअर आधारित सिस्टम आहेत
• यांत्रिक अंतर्ज्ञान – समस्यांचे निवारण करणे

व्यक्तिगत कौशल्य

• सूक्ष्मता आणि एकाग्रता – एक छोटीशी चूक भयंकर परिणाम देऊ शकते
• संवाद क्षमता – टीमसह कार्य करणे
• जिम्मेदारीची भावना – हजारो प्रवाशांचे जीवन तुम्हाच्या काम पर हार्यण
• निरंतर शिक्षण – तंत्रज्ञानात सदा नवे बदल होतात

आवेदन प्रक्रिया – वेगवेगळ्या संस्थांतून

सरकारी संस्थांतून (जसे Air India Cadet Programme)

योग्यता:

• १०+२ (PCM) उत्तीर्ण
• प्रत्येक विषयात किमान ५०% आणि एकूण ६०% अंक
• वय १६-२५ वर्ष

अर्ज प्रक्रिया: १. Air India च्या अधिकृत वेबसाइटवर ऑनलाइन अर्ज भरा २. प्रारंभिक परीक्षा उत्तीर्ण करा ३. तांत्रिक साक्षात्कार दिला ४. चिकित्सा परीक्षा उत्तीर्ण करा ५. संस्थेत प्रशिक्षण सुरु करा

Contact: Air India Training Academy, www.airindia.com

AME CET च्या माध्यमातून (खाजगी संस्था)

नोंदणी प्रक्रिया:

१. वेबसाइट पर जा: www.amecee.in किंवा www.amecet.in २. नोंदणी फॉर्म भरा:

• १०+२ / डिप्लोमा / B.Sc. प्रमाणपत्र अपलोड करा
• जन्मतारीख, पत्ता, संपर्क माहिती भरा
• फोटो आणि स्वाक्षर अपलोड करा

३. नोंदणी फी भरा: सामान्यत: ५०० – १,००० रु.

४. परीक्षा दिला:

• परीक्षा तारीख: सामान्यत: अप्रैल-मे किंवा जुलै-सप्टेंबर
• परीक्षा पेपर: PCM आणि English वर आधारित (२ ते ३ तास)

५. Counselling प्रक्रिया:

• All India Rank (AIR) अनुसार तुमची choice list भरा
• तुमच्या रँकनुसार संस्था आवंटित होते

६. डाक्यूमेंट सत्यापन:

• संस्थेला सर्व शैक्षणिक दस्तऐवज सादर करा
• चिकित्सा प्रमाणपत्र प्रस्तुत करा

आवश्यक दस्तऐवज (Documents Required)

अर्ज करताना किंवा प्रवेश घेताना खालील दस्तऐवज तुमच्याकडे असणे गरजेचे आहे:

दस्तऐवज	उद्देश
१०+२ प्रमाणपत्र	शैक्षणिक योग्यता सिद्ध करणे
जाती प्रमाणपत्र (आवश्यक असल्यास)	SC/ST/OBC लाभार्थ्यांसाठी
वैधता प्रमाणपत्र (CA Form १९-०६)	चिकित्सा योग्यता
आधार कार्ड	ओळखीचे पुरावे
पॅन कार्ड	अर्थिक माहिती
बँक खाता तपशील	संस्थेतून शिष्यवृत्ती मिळालेस तर
पासपोर्ट	व्यावहारिक प्रशिक्षणासाठी आवश्यक

AME कोर्सातील पढाय विषय (Curriculum)

समान विषय (सर्व students लागू)

१. Mathematics – उन्नत अभिज्ञेय, ज्यामिती, सांख्यिकी २. Physics – यांत्रिकी, तरंग, वीज ३. Chemistry – मूलभूत आणि औद्योगिक रसायनशास्त्र ४. Engineering Drawing – तांत्रिक रेखाचित्रे ५. Communication Skills – English आणि प्रस्तुतीकरण

B1 स्ट्रीमचे विशेष विषय

१. Basic Aerodynamics – विमान कसे उडते २. Aircraft Structures & Systems – पंख, धड, लँडिंग गियर ३. Gas Turbine Engine – जेट इंजिनचे तत्त्व ४. Electrical Fundamentals – विद्युत प्रणाली ५. Propeller Systems – प्रोपेलर यांत्रिकी ६. Hydraulics & Pneumatics – दाब प्रणाली ७. Aviation Legislation – विमान नियम

B2 स्ट्रीमचे विशेष विषय

१. Aircraft Systems (Avionics) – नेव्हिगेशन सिस्टम २. Radio & Navigation – संप्रेषण उपकरणे ३. Electrical Power Systems – विद्युत वितरण ४. Instruments – उडानीच्या साधने ५. Digital Systems – डिजिटल इलेक्ट्रॉनिक्स ६. Testing & Troubleshooting – समस्या निवारण

Marine Engineer: मरीन इंजिनिअर म्हणजे काय? समुद्रात लाखोंची कमाई!

AME केरिअरचे भविष्य आणि संभावनाएं

रोजगारचे क्षेत्र

DGCA लाइसेन्स असलेल्या AME यांना भारतातील आणि विदेशातील अनेक क्षेत्रात काम मिळते:

देशांतर्गत मौके:

• व्यावसायिक एयरलाइन्स – Air India, IndiGo, SpiceJet, Vistara, GoAir
• Maintenance Repair Organizations (MROs) – Air Works, GMR Aero Technic, Indamer
• सरकारी विभाग – Indian Air Force, Defence Aviation, HAL (Hindustan Aeronautics Limited)
• विमान निर्माण – Boeing, Airbus भागीदार कंपन्या
• हवाई अड्डे – Airports Authority of India (AAI)

अंतरराष्ट्रीय संधी:

• मध्य पूर्व – Emirates, Qatar Airways, Etihad Airways
• यूरोप – Lufthansa, British Airways, KLM
• दक्षिण पूर्व आशिया – Singapore Airlines, Thai Airways
• USA/कॅनडा – American Airlines, United Airlines

करिअर वाढीचे मार्ग

AME म्हणून तुमचा करिअर अशा प्रकारे वाढतो:

१. Trainee AME (पहिले २ वर्ष) – आधीन असून प्रशिक्षण २. Junior/Licensed AME (२-५ वर्ष) – स्वतंत्र काम करणे ३. Senior/Lead Technician (५-१० वर्ष) – छोटी टीम व्यवस्थापित करणे ४. Quality/Maintenance Manager (१०+ वर्ष) – संपूर्ण विभागाचे प्रभार

AME बनण्याचे सर्वोत्तम सुचन आणि टिप्स

अर्ज करताना

१. योग्यता नियमितपणे तपासा – DGCA किंवा संस्थेच्या अधिकृत वेबसाइटवर २. अर्ज शीघ्र जमा करा – आखिरच्या दिवशी अडचण येऊ शकतात ३. सर्व दस्तऐवज तैयार ठेवा – आवेदन जमा करण्यापूर्वी ४. परीक्षा धोरण योजना करा – PCM मध्ये प्रतिदिन सराव करा ५. आधीच संस्था संशोधन करा – Top-ranked DGCA संस्थांची माहिती जमा करा

कोर्स करताना

१. प्रॅक्टिकल प्रशिक्षणमध्ये लक्ष देणे – सैद्धांतिक अध्ययनपेक्षा हे महत्वाचे आहे २. Live aircraft वर प्रशिक्षण शोधा – Simulator मुळे केवळ काही संस्थांमध्ये हे शक्य ३. अंग्रेजी भाषा सुधारणे – तंत्रज्ञान आंतरराष्ट्रीय आहे ४. DGCA मॉड्यूल तयारी सुरु करा – दुसऱ्या वर्षातूनच तयारी करा ५. Senior अभियंत्यांचा सल्ला घ्या – व्यावहारिक अनुभव जाणून घ्या

लाइसेन्स प्राप्त केल्यानंतर

१. व्यावहारिक अनुभव सुरक्षित करा – कमीतकमी ४-५ वर्षे मिळवा २. विशेषीकरण विचार करा – Engine specialist किंवा Avionics specialist ३. Continuous Learning – नव्या विमान प्रकारांचे प्रशिक्षण घ्या ४. आंतरराष्ट्रीय मान्यता – EASA certificates विचार करा ५. Leadership Qualities विकसित करा – Manager पदाकडे आणा

Merchant Navy: म्हणजे नेमकं काय? समुद्रात फिरून लाखों कमवा!

AME संबंधित महत्वाचे संस्थांची माहिती

शीर्ष DGCA अनुमोदित संस्था

संस्था	स्थान	विशेषता
Hindustan Aviation Academy	Bangalore	Live Aircraft (Learjet, Cessna, Chetak)
Wingsss College	Pune	100% Placement, शिष्यवृत्ती उपलब्ध
GMR School of Aviation	Hyderabad	MRO सह एकीकृत प्रशिक्षण
School of Aeronautics	Neemrana, Rajasthan	Air India टाई-अप
Bombay Flying Club	Mumbai	ऐतिहासिक संस्था, उच्च गुणवत्ता
IIAE	Delhi	संपूर्ण सुविधा, टॉप रिक्रूटर्स

महत्वाच्या लिंक्स आणि संदर्भ

अधिकृत वेबसाइट्स

• DGCA (Directorate General of Civil Aviation) – https://www.dgca.gov.in/
• AME CET (Common Entrance Test) – https://www.amecee.in/ आणि https://www.amecet.in/
• Air India Cadet AME Programme – https://cadetame.airindia.com/
• Hindustan Aviation Academy – https://www.hindustanacademy.edu.in/
• Wingsss College of Aviation Technology – https://wcat.in/
• GMR School of Aviation – https://www.gmrschoolofaviation.com/

महत्वाचे संपर्क माहिती

• DGCA मुख्य कार्यालय: Safdarjung Airport, New Delhi – 110029
• भारतीय विमान नियम: CAR (Civil Aviation Requirements)
• AME CET हेल्पलाइन: (विभिन्न संस्थांनुसार)

शिष्यवृत्ती आणि आर्थिक सहाय्य

• AERO-CET स्कॉलरशिप – Wingsss College (100% पर्यंत)
• Air India Foundation स्कॉलरशिप – अनुसूचित जाती/जमाती विद्यार्थ्यांसाठी
• बँक शिक्षा ऋण – विविध बँकांतून उपलब्ध

निष्कर्ष

AME बनणे ही फक्त एक कारकीर्द नाही – हे एक मिशन आहे. हजारो मानवांचे जीवन रक्षण करणे, तंत्रज्ञान शिखरावर पोहोचणे, आणि समाजात सर्वोच्च सम्मान मिळवणे – ही सर्व संभव आहे AME म्हणून.

अगर तुम्ही योग्य आहात: ✓ गणित आणि विज्ञान प्रेमी ✓ परिश्रमी आणि दृढ निश्चयी ✓ जिम्मेदारीच्या भावनेसह ✓ अंतरराष्ट्रीय करिअरचे स्वप्ने पाहत आहात

तर विलंब न करता आज कार्रवाई करा!

• २०२६ च्या AME CET च्या नोंदणीसाठी आवेदन शुरु होणार आहे
• योग्यता तपासा आणि अर्ज तयार करा
• DGCA अनुमोदित संस्थांचा संशोधन करा
• आपल्या जिल्ह्यातील वरिष्ठ AME यांचा संपर्क करा

लाखो शेतकरी, विद्यार्थी, महिला या योजनांमुळे आर्थिकदृष्ट्या सशक्त झाले आहेत. तुमच्या मेहनत आणि दृढ निश्चयानेही तुमचे पूरक स्वप्न वास्तव होऊ शकतात!

FAQs